1-10V

Met KNX 1-10V lichtsturing integreer je armaturen en voorschakelapparaten met een 1-10V stuuringang in een KNX-installatie. Een KNX 1-10V actor zet KNX-opdrachten om naar een analoog 1-10V regelsignaal, waardoor je de lichtsterkte van compatibele armaturen centraal kunt regelen via KNX drukknoppen, tastsensoren, touchscreens, apps, tijdschema’s, scènes en geautomatiseerde Smart Home functies. Dit is een praktische oplossing voor bestaande installaties of toepassingen waar 1-10V dimbare voorschakelapparaten worden gebruikt.

Afhankelijk van het model zijn uitvoeringen beschikbaar met 1-voudige, 2-voudige, 4-voudige of meerkanaals 1-10V uitgangen voor het aansturen van afzonderlijke lichtgroepen of meerdere zones. Veel KNX 1-10V actoren beschikken over functies zoals scènebediening, centraal dimmen, minimale en maximale dimniveaus, zachte dimcurves, statusindicatie, handbediening op de module en uitgebreide parameterinstellingen via ETS-software.

De actoren worden op de DIN-rail gemonteerd, aangesloten op de KNX TP-bus en gekoppeld aan compatibele 1-10V voorschakelapparaten of drivers. Zo realiseer je een betrouwbare en flexibele oplossing voor het integreren van 1-10V dimbare verlichting binnen jouw KNX Smart Home of professionele gebouwautomatiseringsinstallatie.

 

Dimmen

1-10 volt en 0-10 volt: dimmen met een stuursignaal

Bij deze manier van dimmen doet het apparaat in je meterkast het dimmen niet zelf. Dat doet het armatuur. In of bij elke lamp zit een voorschakelapparaat, en dat kijkt naar een klein stuursignaal op twee dunne draadjes: bij 1 volt op zijn zwakst, bij 10 volt op vol.

Dat betekent dat er naast de gewone 230 volt draad nog twee stuurdraadjes naar je armatuur lopen. En het betekent iets belangrijks: deze oplossing werkt alleen als je armaturen er geschikt voor zijn. Zit er een gewone driver in, dan heb je hier niets aan.

Je komt het vooral tegen in bestaande gebouwen en in armaturen uit de zakelijke hoek. Bouw je nieuw en heb je vrije keuze, dan is DALI meestal de betere weg.

  • Armatuur dimt zelf
  • Relais zit ingebouwd
  • Vier of acht kanalen

Hoe werkt het? De weg van je vingerdruk naar de lamp

Het handigst is om de route te volgen die een druk op de knop aflegt. Het bijzondere hier is dat het apparaat in je meterkast twee dingen tegelijk doet.

  • Stap 1: je drukt op een knop Een tastsensor aan de wand stuurt een bericht over de KNX-bus. Die schakelt zelf niets.
  • Stap 2: het bericht komt in de meterkast aan Daar hangt de besturingseenheid op de DIN-rail. Die vertaalt het bericht naar twee acties tegelijk.
  • Stap 3a: het relais schakelt de 230 volt Per kanaal zit er een schakelrelais in dat de netspanning naar je armatuur aan of uit zet. Dit is wat het licht echt uit doet gaan.
  • Stap 3b: de stuurspanning gaat naar het armatuur Tegelijk zet het apparaat een spanning tussen 1 en 10 volt op de twee stuurdraadjes.
  • Stap 4: het armatuur dimt zichzelf Het voorschakelapparaat leest die spanning af en regelt daarop hoeveel stroom de lamp krijgt. Al het dimwerk gebeurt daar.
  • Geen terugmelding Anders dan bij DALI praat het armatuur niet terug. Je installatie weet dus niet of er een lamp kapot is.

Waar zit het verschil met een gewone dimactor? Een dimactor knijpt de netspanning naar je lamp zelf af; er lopen dan alleen de gewone draden naartoe. Hier blijft de netspanning ongemoeid en gaat er alleen een klein stuursignaal naartoe, waar het armatuur zelf iets mee doet.

En met DALI? Bij DALI stuur je een digitaal bericht en kan elk armatuur een eigen nummer hebben. Hier stuur je een spanning, en die geldt voor iedereen aan diezelfde uitgang. Alles op één kanaal doet dus precies hetzelfde.

Wat koop je nu eigenlijk?

Net als bij DALI bestaat deze oplossing uit drie delen, en maar één daarvan komt bij ons vandaan.

Onderdeel Waar het zit Waar je het vandaan haalt
De besturingseenheid Op de DIN-rail in je meterkast. Hierin zit zowel het stuurdeel als het schakelrelais Bij ons. Dit is wat er op deze pagina staat
Twee stuurdraadjes Van de meterkast naar elk armatuur, naast de gewone 230 volt Bij je installateur. In bestaande installaties liggen ze er vaak al
Een geschikt voorschakelapparaat In of vlak bij elke lamp. Dit is wat het dimwerk doet Bij je verlichting. Het moet uitdrukkelijk een 1-10 volt of 0-10 volt ingang hebben

De waarden hierboven zijn bedoeld om je op weg te helpen. Kijk voor de exacte gegevens altijd in de handleiding van het product zelf, of vraag het ons even na.

Controleer je armaturen voordat je bestelt. Dit is waar het misgaat. Een gewone dimbare ledlamp heeft geen stuuringang en werkt hier dus niet mee. Er moet echt een voorschakelapparaat in zitten dat naar een stuurspanning kijkt. Kijk dat na of vraag het ons, want een besturingseenheid aan een lamp zonder stuuringang doet helemaal niets.

Hoe weet je of je armaturen geschikt zijn?

Drie manieren om erachter te komen, van makkelijk naar minder makkelijk.

  • Kijk naar de draden Lopen er naast de bruine, blauwe en groengele draad nog twee dunne aders naar het armatuur, vaak paars en grijs of met een plus en een min erbij? Dan zit je goed.
  • Kijk op het voorschakelapparaat Op het kastje bij of in het armatuur staat wat het kan. Zoek naar 1-10 V, 0-10 V, of het woord dimbaar met een spanningsbereik erachter.
  • Kijk in het gegevensblad De fabrikant vermeldt het onder de aansluitgegevens. Staat er alleen dimbaar zonder verdere aanduiding, dan is het meestal een fasedimbare uitvoering en heb je een gewone dimactor nodig.
  • Of stuur het ons Geef ons het type armatuur of het type voorschakelapparaat door, of maak een foto van het etiket. Dan zoeken wij het na en zeggen we welke route past.

Een gewone dimbare ledlamp is iets anders. Op veel ledlampen staat dimbaar, en dan bedoelen ze dat je hem met een gewone fasedimmer kunt dimmen. Dat is precies de andere route: daar heb je een gewone dimactor voor nodig en geen stuursignaal. De twee zijn niet uitwisselbaar.

Waarom er altijd een relais bij hoort

Dit is het punt dat mensen verrast, en het is meteen de reden dat deze apparaten er zo uitzien als ze eruitzien.

Zet je de stuurspanning op zijn laagste stand, dan gaat de lamp niet uit maar brandt hij heel zwak door. Het stuursignaal regelt alleen hoe fel, niet of. Om het licht echt uit te krijgen moet de netspanning onderbroken worden, en daar zit dus een schakelrelais voor in het apparaat.

  • Een volwaardig relais per kanaal Tot 16 ampère bij 230 volt bij gewone belasting. Daar kan een flinke groep verlichting op.
  • Minder bij tl-verlichting Bij tl-armaturen met een voorschakelapparaat ligt de grens lager, rond de 10 ampère. Dat komt door de inschakelpiek van die apparaten.
  • Je bespaart een schakelactor Omdat het relais al in het apparaat zit, hoef je er geen aparte schakelactor bij te kopen. Dat scheelt een artikel en modules in je verdeler.
  • Handbediening op het apparaat Knoppen waarmee je een kanaal direct aan of uit zet, met een mechanische aanduiding die laat zien welke uitgang openstaat.

Dat relais heeft nog een voordeel. Een voorschakelapparaat dat op zijn laagste stand blijft staan, gebruikt nog steeds stroom. Door de netspanning te onderbreken staat de groep echt uit, en dat scheelt sluipverbruik bij een installatie met veel armaturen.

De stuurdraden: wat mag en wat moet

Op één punt is deze oplossing kritischer dan DALI, en op een ander punt juist eenvoudiger. Goed om te weten voordat je installateur begint.

Vraag Antwoord Wat dat betekent
Let het op plus en min? Ja. De stuuruitgangen delen een gemeenschappelijke massa, dus de aders moeten de goede kant op Anders dan bij DALI, waar het niet uitmaakt. Verkeerd om aangesloten werkt het niet
Moet het een speciale kabel zijn? Nee, twee gewone aders volstaan Je installateur hoeft niets bijzonders in te kopen
Hoe lang mag de stuurkabel zijn? Ongeveer 70 meter bij 0,8 mm2 en 100 meter bij 1,5 mm2, bij volle belasting Korter dan bij DALI, dat tot 300 meter gaat. Voor een woning ruim voldoende, in een groot pand wel iets om na te rekenen
Hoeveel armaturen per kanaal? Tot ongeveer 50 voorschakelapparaten, afhankelijk van hoeveel stroom ze elk trekken Elk voorschakelapparaat trekt tussen 0,4 en 4 milliampère en de uitgang levert er 100. Trekken jouw apparaten 4 milliampère, dan zit je dus al bij 25 stuks aan de grens
Doen ze allemaal hetzelfde? Ja. De stuurspanning geldt voor alles wat aan die uitgang hangt Wil je armaturen apart kunnen dimmen, dan heb je per groep een eigen kanaal nodig
Heb ik een aparte voeding nodig? Nee. Het apparaat levert de stuurspanning zelf Geen extra kastje in je verdeler

De waarden hierboven zijn bedoeld om je op weg te helpen. Kijk voor de exacte gegevens altijd in de handleiding van het product zelf, of vraag het ons even na.

Reken de aantallen na als je veel armaturen hebt. De vuistregel van vijftig geldt bij twee milliampère per stuk, maar er zijn voorschakelapparaten die het dubbele trekken. Staat in het gegevensblad van je armatuur hoeveel stuurstroom het vraagt, geef dat dan aan ons door; dan rekenen wij uit hoeveel er op één kanaal kunnen.

1-10 volt of 0-10 volt: maakt het uit?

In de praktijk weinig, en fabrikanten gebruiken de termen door elkaar. Het gaat om hetzelfde soort stuursignaal, en de apparaten op deze pagina werken met armaturen die als 1-10 volt of als 0-10 volt zijn aangeduid.

Aanduiding Wat het betekent Waar je op let
1-10 volt Het stuursignaal loopt van 1 tot 10 volt. Bij 1 volt staat de lamp op zijn laagste stand, maar hij is niet uit Er hoort altijd een relais bij dat de netspanning onderbreekt. Dat zit bij deze apparaten ingebouwd
0-10 volt Het signaal begint bij 0. In theorie kan de lamp daarmee helemaal uit, maar in de praktijk hangt dat af van het voorschakelapparaat Ook hier wordt het relais gebruikt, zodat je zeker weet dat het licht echt uit is
Wat je armatuur nodig heeft Op het voorschakelapparaat staat welke aanduiding het gebruikt Twijfel je, geef ons het type door. In vrijwel alle gevallen werken deze apparaten er gewoon mee

De waarden hierboven zijn bedoeld om je op weg te helpen. Kijk voor de exacte gegevens altijd in de handleiding van het product zelf, of vraag het ons even na.

Laat je niet gek maken door het verschil. Het praktische onderscheid is klein en de apparaten zijn in de regel met beide overweg. Wat je wél zeker moet weten, is dat je armatuur überhaupt een stuuringang heeft. Dat is de vraag die telt.

Wanneer kies je hiervoor?

Deze manier van dimmen is niet uitgestorven, maar bij nieuwbouw is hij ook niet meer de eerste keuze. Dit zijn de situaties waarin hij wel de juiste is.

  • Je armaturen hebben al een stuuringang

    Verreweg de meest voorkomende reden. Ga je in een bestaand pand over op KNX en hangen de armaturen er al, dan is dit de praktische route. Je hoeft geen enkel armatuur te vervangen en er hoeft geen bus bij.

  • Grote groepen die als geheel dimmen

    Een kantoorruimte, een werkplaats of een hal waar alle armaturen samen op stand moeten. Tot ongeveer vijftig voorschakelapparaten per uitgang, en die doen dan allemaal hetzelfde.

  • Je wilt schakelen en dimmen in één apparaat

    Het relais zit erin, dus je bespaart een aparte schakelactor en een paar modules in je verdeler.

  • Je wilt geen aparte databus

    Anders dan bij DALI hoeft er geen digitale bus getrokken te worden. Twee stuurdraadjes naast de netspanning volstaan, en die liggen er in bestaande installaties vaak al.

Bouw je nieuw? Kijk dan eerst naar DALI. Daar stuur je per armatuur in plaats van per groep, je krijgt terugmelding als er een driver kapot is, en instelbaar wit en kleur zijn mogelijk. Het kost een extra tweedraads kabeltje, maar dat is bij nieuwbouw een kleine moeite. Bekijk onze DALI-oplossingen.

En als je gewone dimbare ledlampen hebt? Dan heb je hier niets aan en is een gewone dimactor de juiste keuze. Die knijpt de netspanning zelf af en heeft geen stuurdraadjes nodig.

Wat je per merk vindt

Kort wat je van elk merk kunt verwachten, zodat je weet waar je naar kijkt.

  • Gira

    Een besturingseenheid met vier kanalen en handbediening op het apparaat zelf, met een mechanische standaanduiding zodat je in één oogopslag ziet welke uitgang openstaat.

  • Jung

    Een stuureenheid met vier kanalen voor de DIN-rail. Een nette keuze als de rest van je verdeler ook Jung is.

  • ABB Busch-Jaeger

    Gecombineerde schakel- en dimactoren in vier en acht kanalen. Dit zijn de zwaarste van de drie: per kanaal een volwaardig schakelrelais van 16 ampère naast de stuuruitgang, en tot ongeveer vijftig voorschakelapparaten per uitgang. De acht-kanaals uitvoering is interessant als je veel groepen hebt.

Zoek je iets wat er niet bij staat? Wij kunnen vrijwel het hele assortiment van deze merken leveren, ook artikelen die niet in de webshop staan. Geef ons het type armatuur of voorschakelapparaat door, dan zoeken we uit wat erbij past.

Verwante categorieën

Past deze manier van dimmen niet bij jouw verlichting? Hieronder staan de andere twee, plus de categorieën die het dichtst bij deze pagina liggen.

Veelgestelde vragen over 1-10 volt dimmen

Wat is 1-10 volt dimmen in gewone taal?

Een manier van dimmen waarbij het armatuur zelf het werk doet. Het apparaat in je meterkast stuurt alleen een klein stuursignaal over twee dunne draadjes: bij 1 volt brandt de lamp op zijn zwakst, bij 10 volt op vol. Het voorschakelapparaat in je armatuur leest die spanning af en regelt de rest.

Werkt dit met mijn ledlampen?

Alleen als er een voorschakelapparaat met een stuuringang in zit. Een gewone dimbare ledlamp heeft dat niet: die is bedoeld voor een fasedimmer en werkt hier niet mee. Kijk naar de bedrading of naar het etiket op het voorschakelapparaat, of geef ons het type door.

Hoe herken ik of mijn armaturen geschikt zijn?

Aan de draden. Lopen er naast de bruine, blauwe en groengele draad nog twee dunne aders naartoe, vaak paars en grijs of met een plus en een min erbij, dan zit je goed. Op het voorschakelapparaat zelf staat meestal 1-10 V of 0-10 V vermeld.

Wat is het verschil tussen 1-10 volt en 0-10 volt?

In de praktijk weinig, en fabrikanten gebruiken de termen door elkaar. Bij 1-10 volt gaat de lamp met het stuursignaal alleen naar zijn laagste stand en niet uit. Daarom zit er bij deze apparaten altijd een relais in dat de 230 volt onderbreekt.

Waarom zit er een relais in?

Omdat het stuursignaal alleen regelt hoe fel de lamp brandt, en niet of hij brandt. Op de laagste stand gloeit hij zwak door. Om het licht echt uit te krijgen moet de netspanning onderbroken worden, en daar zorgt het ingebouwde relais voor.

Heb ik een aparte schakelactor nodig?

Nee. Het relais zit al in het apparaat, per kanaal, en doet tot 16 ampère bij 230 volt. Dat scheelt een artikel en een paar modules in je verdeler. Bij tl-verlichting ligt de grens wat lager, rond de 10 ampère.

Let het op plus en min?

Ja. De stuuruitgangen delen een gemeenschappelijke massa, dus de aders moeten de goede kant op. Dat is anders dan bij DALI, waar het niet uitmaakt hoe je de twee aders aansluit. Verkeerd om aangesloten werkt het niet.

Hoeveel armaturen kan ik op één kanaal aansluiten?

Tot ongeveer vijftig, maar dat hangt af van hoeveel stuurstroom elk voorschakelapparaat trekt. Dat ligt tussen 0,4 en 4 milliampère en de uitgang levert er 100. Trekken jouw apparaten 4 milliampère, dan zit je bij 25 stuks al aan de grens.

Hoe lang mag de stuurkabel zijn?

Ongeveer 70 meter bij 0,8 mm2 en 100 meter bij 1,5 mm2, gerekend bij volle belasting. Dat is korter dan bij DALI, dat tot 300 meter gaat. Voor een woning is het ruim voldoende; in een groot pand is het iets om na te rekenen.

Kan ik armaturen op één kanaal apart dimmen?

Nee. De stuurspanning geldt voor alles wat aan die uitgang hangt, dus ze doen allemaal hetzelfde. Wil je per armatuur kunnen sturen, dan heb je per armatuur een kanaal nodig, en dan is DALI vrijwel altijd voordeliger.

Moet ik een aparte bus trekken, zoals bij DALI?

Nee, en dat is het voordeel. Twee stuurdraadjes naast de gewone netspanning volstaan, en in bestaande installaties liggen die er vaak al. Bij DALI moet er een aparte digitale bus naar elk armatuur toe.

Kan ik zien of er een lamp kapot is?

Nee. Anders dan bij DALI praten de armaturen niet terug; er gaat alleen een spanning heen. Wil je terugmelding per armatuur, dan heb je een DALI-gateway met adressering nodig.

Is dit beter of slechter dan DALI?

Het is eenvoudiger en in een bestaand pand vaak de praktische keuze. DALI kan meer: sturen per armatuur, terugmelding als een driver kapot is, en instelbaar wit of kleur. Bouw je nieuw en heb je vrije keuze, dan is DALI meestal de betere weg.

Waarom kom ik dit vooral in kantoren tegen?

Omdat het jarenlang de standaard was voor grotere armaturen met een elektronisch voorschakelapparaat. In woningen zie je het minder, tenzij het gaat om de verbouwing van een pand waar die armaturen al hingen.

Kan ik het licht handmatig bedienen als de bus uitvalt?

Ja. Op het apparaat zitten knoppen waarmee je een kanaal direct aan of uit zet, met een mechanische aanduiding die laat zien welke uitgang openstaat. Zolang er netspanning op het apparaat staat, krijg je zo altijd nog licht.

Kan ik scènes maken?

Ja, net als bij een gewone dimactor. Standen die met één druk worden opgeroepen, plus in- en uitschakelvertraging en een trappenhuisfunctie. Dat zit in het apparaat zelf, dus het blijft werken als er verder niets aanstaat.

Hoeveel kanalen heb ik nodig?

Eén per groep armaturen die je apart wilt kunnen dimmen. Omdat alles op één kanaal hetzelfde doet, is dat aantal gelijk aan het aantal lichtgroepen. Er zijn uitvoeringen met vier en met acht kanalen.

Kan ik een dimmer van het ene merk met knoppen van een ander merk gebruiken?

Ja, want KNX is een open standaard. Een dimactor van het ene merk luistert prima naar een tastsensor van het andere. Waar je wél aan het merk vastzit, zijn de eigen systemen die naast KNX bestaan, zoals Gira One.

Kan ik dit zelf installeren?

Nee. Deze apparaten zitten op 230 volt in de verdeler, en dat is werk voor een erkend installateur. Het programmeren gaat bovendien met ETS, de betaalde standaardsoftware van KNX. Bekijk onze installatieservice en programmering als je dat wilt uitbesteden.

Hoeveel ruimte neemt dit in mijn verdeler in?

Reken op vier tot acht modules per apparaat, afhankelijk van het aantal kanalen. Tel daar je schakelactoren, aardlekautomaten en de busvoeding bij op. Een verdeler die achteraf te klein blijkt is een dure ingreep, dus reken het vooraf door of laat ons het doen.

Bekijk het in onze showroom

Twijfel je of je armaturen hiervoor geschikt zijn? Neem het voorschakelapparaat of een foto van de bedrading mee naar onze showroom in Capelle aan den IJssel, dan kijken we het samen na.

Voor uitgebreid advies raden we aan vooraf een afspraak te maken, zodat we rustig de tijd voor je kunnen nemen.

Hulp nodig bij het kiezen van de juiste dimmer?

Geef ons het type armatuur of voorschakelapparaat door, hoeveel er per groep hangen en hoeveel groepen je apart wilt kunnen dimmen. Dan zeggen wij of deze route past, hoeveel kanalen je nodig hebt, of je binnen de stuurstroom blijft en of DALI in jouw situatie niet toch verstandiger is.

Bekijk onze dienst domotica samenstellen, of onze installatieservice en programmering. Werkt er al iets niet meer, kijk dan bij onderhoud, storing en uitbreiding. Je kunt ook gewoon contact met ons opnemen.

Bestel je 1-10 volt besturing

Besturings- en stuureenheden met vier of acht kanalen, met het schakelrelais al ingebouwd.

Bekijk alle 1-10 volt apparaten Laat het samenstellen Contact opnemen